Khi trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ giải bài tập, viết mã và xây dựng nội dung, giáo dục cần chú trọng khả năng hiểu, đánh giá và vận dụng kiến thức của người học. Nền tảng chuyên môn cùng tư duy độc lập là hành trang để sinh viên chủ động sử dụng công nghệ và phát triển các ý tưởng của mình.
“Dạy trí tuệ nhân tạo là dạy tư duy”
Theo GS.TS Lê Hoài Bắc, Trưởng bộ môn Khoa học máy tính, Khoa Công nghệ thông tin, Trường ĐH KHTN phát biểu tại hội thảo về giáo dục trí tuệ nhân tạo do Sở GD-ĐT TP.HCM tổ chức ngày 12/11/2026, GS.TS Lê Hoài Bắc nhấn mạnh: "Điều đặc biệt quan trọng của việc dạy trí tuệ nhân tạo là dạy tư duy, từ tư duy phản biện, giải quyết vấn đề đến sáng tạo chứ không phải dạy cách sử dụng. Phải làm sao để học sinh dùng AI phát triển tư duy, chứ dùng AI mà thay cho con người thì hoàn toàn không đúng với ý nghĩa của nó".
Theo Thầy, giáo dục AI cần hướng đến phát triển tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, giúp người học sử dụng công nghệ để nâng cao khả năng của bản thân, tránh để AI làm thay. Định hướng này có sự tương đồng với Khung năng lực AI dành cho học sinh do UNESCO công bố năm 2024. Bên cạnh kỹ thuật và ứng dụng, khung chú trọng tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức và khả năng đánh giá có tính phản biện đối với các giải pháp AI. Các năng lực được phát triển theo ba mức độ: hiểu, vận dụng và sáng tạo, hướng đến việc sử dụng và tham gia sáng tạo AI có trách nhiệm.
Kiến thức nền là điểm tựa để phát triển năng lực
Khi công nghệ liên tục thay đổi, nền tảng kiến thức sẽ giúp người học có cơ sở để tìm hiểu phương pháp mới, đánh giá giải pháp và từng bước hình thành hướng phát triển phù hợp với nhu cầu thực tế.
Tại Khoa Công nghệ thông tin, định hướng chú trọng nền tảng chuyên môn được thể hiện qua học phần như Tư duy tính toán, Cấu trúc dữ liệu và giải thuật, Cơ sở dữ liệu, Hệ điều hành thuộc khối kiến thức cơ sở ngành. Trong danh mục học phần chuyên ngành có Phân tích thiết kế hệ thống thông tin, Kiểm thử phần mềm, Nhập môn học máy, Quản lý dự án phần mềm, tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận các hướng phân tích, phát triển và đánh giá giải pháp.
Từ nền tảng đó, sinh viên có cơ sở để tìm hiểu công nghệ mới và đưa ra những lựa chọn có căn cứ. Khi tham gia một dự án khoa học công nghệ, khả năng xác định vấn đề, lựa chọn phương pháp, kiểm tra kết quả và phối hợp thực hiện cũng là những yếu tố giúp mỗi cá nhân phát huy thế mạnh và đóng góp vào công việc chung.
Từ câu trả lời của AI đến khả năng tự giải quyết vấn đề
Ở bậc đại học, đặc biệt trong lĩnh vực máy tính và công nghệ thông tin, yêu cầu phát triển tư duy có thể được nhìn thấy qua những tình huống học tập cụ thể. Chẳng hạn, với một bài tập lập trình, AI có thể đưa ra đoạn mã chạy được. Tuy nhiên, người học vẫn cần giải thích thuật toán, kiểm tra những trường hợp dữ liệu đặc biệt và đánh giá mức độ phù hợp của giải pháp. Quá trình ấy giúp sinh viên vận dụng kiến thức, nhận ra điểm chưa hiểu và điều chỉnh cách giải quyết vấn đề.
Thay vì dừng lại ở việc có được đáp án, sinh viên có thể tự đề xuất phương án trước khi hỏi AI, so sánh các cách giải và kiểm chứng những điểm chưa thuyết phục. Một câu trả lời từ công cụ khi đó trở thành chất liệu để phân tích: vì sao cách làm này hợp lý, dựa trên giả định nào và có thể sai trong trường hợp nào? Giá trị của việc học được thể hiện ở khả năng trình bày lại lập luận, giải thích lựa chọn và vận dụng kiến thức vào một tình huống mới.
Một sản phẩm có AI hỗ trợ cần đi cùng khả năng giải thích cách làm và phần đóng góp của người thực hiện. Đó là cách cụ thể hóa quan điểm “dạy AI là dạy tư duy”: giúp người học từng bước tự giải quyết những vấn đề khó hơn và tạo ra giá trị bằng chính hiểu biết, năng lực sáng tạo của mình.
Nguồn tin: Báo Tuổi trẻ.
