– Đề án Viễn thông cộng đồng đa mục tiêu (MCT) được đánh giá là sáng kiến lớn của Việt Nam lấy CNTT-VT làm lực đẩy phát triển kinh tế xã hội tại những vùng khó khăn. Nhưng người dân tại thị trấn Tân Dân (huyện Yên Dũng, Bắc Giang) gần như chưa bao giờ được chạm tới dịch vụ này tại một trong những điểm "thử nghiệm thành công" ngay trong địa phương mình.

Dự án sau 5 năm, giờ chỉ còn... cái biển. Ảnh: Hưng Hải

Được khởi động từ năm 1996, đề án Viễn thông cộng đồng đa mục tiêu đã được triển khai với khảo sát, đánh giá của các chuyên gia ITU, VNPT và các bên tham gia. Đề án thử nghiệm theo 2 giai đoạn: giai đoạn 1 được thực hiện tại Bưu điện Đắc Lắk với 2 MCT tại các xã Krông pắk và EaPhê, đã hoàn tất vào tháng 12/2002. Giai đoạn 2 được thực hiện tại Bưu điện các tỉnh Bắc Ninh (xã Đồng Quang, Từ Sơn) và Bắc Giang (xã Tân An, Yên Dũng).

Là một trong những điểm triển khai thử nghiệm, Bưu điện tỉnh Bắc Giang (khi đó vẫn là Bưu điện tỉnh Hà Bắc) được nhận số tiền tài trợ hàng chục ngàn USD từ VNPT và ITU để xây dựng cơ sở vật chất cho Trung tâm Bưu chính xã Tân An, huyện Yên Dũng. Một số người nhớ lại, khi đó điểm bưu chính này được trang bị khá đầy đủ: có 1 máy chủ, khoảng 10 máy con, máy chiếu (projector), máy ảnh kỹ thuật số, máy photocopy, bàn ghế, sách vở… Nhà cửa được chỉnh sửa cho khang trang lại.

Theo kế hoạch, mục đích của dự án là phát triển và thử nghiệm những mô hình cho phép người dân tiếp cận những dịch vụ thông tin viễn thông, thúc đẩy sự phát triển khu vực nông thôn bằng phương tiện của MTC. Trung tâm Viễn thông cộng đồng đa mục tiêu sẽ cung cấp những dịch vụ sau: Dịch vụ thông tin công cộng bao gồm bưu chính, viễn thông, ngân hàng, dịch vụ thông tin cộng đồng và chính phủ, dịch vụ thông tin y tế và môi trường, thông tin du lịch và văn hoá, thông tin về nguồn nhân lực và chỗ làm, thông tin về cơ hội giáo dục và đào tạo... Trung tâm hỗ trợ kinh doanh sẽ cung cấp những dịch vụ gồm điện thoại, fax, máy vi tính, thư điện tử, Internet, các trang thiết bị văn phòng, các dịch vụ hỗ trợ văn phòng, truy cập kiến thức, tư vấn và đào tạo các kỹ năng kinh doanh, marketing. Ngoài ra còn có các dịch vụ giáo dục, y tế, v.v…

Buổi nghiệm thu trung tâm có sự tham gia của rất đông các em học sinh trường cấp 3 PTTH Yên Dũng 2. Các chuyên gia nước ngoài cũng thực hiện gửi nhận e-mail thử nghiệm, truy cập web và cho đánh giá cao hiệu quả của dự án này khi chứng kiến sự phấn kích của các em học sinh.

Viễn thông cộng đồng nhưng cửa đóng then cài. Ảnh: Hưng Hải

“Thỉnh thoảng tôi cũng chỉ ra bưu điện để gọi điện, gửi thư, mua báo chứ có thấy truy cập web iếc gì ở đây đâu”, anh Quang, một người dân địa phương nói.

“Nếu có chỗ vào Internet ở đây thì chắc chắn tụi em biết. Hằng ngày đi học về qua chỗ này 3 năm rồi mà”, bạn Phương, một học sinh trường PTTH Yên Dũng 2, khẳng định.

Sau nhiều lần liên hệ với lãnh đạo Bưu điện tỉnh Bắc Giang không thành công, phóng viên VietNamNet buộc phải làm việc với Sở Bưu chính – Viễn thông tỉnh Bắc Giang. May mắn là ông Nguyễn Tử Lăng, Phó Giám đốc Sở BC-VT Bắc Giang, cũng là người từng tham gia triển khai dự án này, tất nhiên là tại vị trí khác vào thời điểm đó.

Ông Lăng cho biết dự án khi triển khai đã có rất nhiều vấn đề khó khăn nhưng hiệu quả đề ra của dự án thì đáng để đầu tư và duy trì. Sở BC-VT là cơ quan quản lý nhà nước nên không can thiệp trực tiếp vào các hoạt động kinh doanh của Bưu điện tỉnh. Tuy nhiên, việc rút tài sản, vật tư của Bưu điện tỉnh Bắc Giang như vậy là sai, gây cảm giác đối phó với các đối tác nước ngoài và người dân địa phương.

“Khi triển khai dự án tại Tân An đã có nhiều khó khăn. Đơn cử như việc giải quyết một số thủ tục hành chính kéo dài, máy tính lúc đề xuất là một cấu hình (Pentium), đến lúc mua lại không còn loại đó nữa vì lỗi thời rồi. Vẫn số tiền đó mà mua máy cấu hình cao hơn (Pentium II) thì không làm thủ tục quyết toán được. Ngoài ra còn nhiều khó khăn khác cả về nhân sự, không gian mặt bằng, v.v…”, ông Lăng nói.

Người đại diện Sở BCVT Bắc Giang cũng cho rằng có thể Bưu điện Bắc Giang dừng chương trình MTC vì những lý do kinh doanh riêng. Nhưng nếu như vậy thì nên có những động thái giải thích rõ ràng. Mặt khác, chương trình MTC được triển khai đúng như kế hoạch thì sẽ mang lại hiệu quả rất tích cực cho địa phương về nhiều mặt, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền.

Những người dân thị trấn Tân Dân (mới thành lập từ xã Tân An cũ) gần nơi có căn nhà với tấm biển “Trung tâm Viễn thông cộng đồng đa mục tiêu” thì có mong muốn đơn giản hơn. Họ không biết đến chương trình này nên họ không nghĩ gì. Họ chỉ thắc mắc: Nếu không làm thì gỡ biển đi chứ, cứ treo ở đó làm gì?

Hưng Hải