Ông Nguyễn Trung Quỳnh, Phó chánh văn phòng CNTT (Bộ KHCN).

Ông Nguyễn Trung Quỳnh, Phó chánh văn phòng CNTT (Bộ Khoa học Công nghệ), khẳng định với VnExpress, mã nguồn mở là giải pháp tốt nhất để chống lại phần mềm lậu khi Việt Nam thực hiện các điều ước quốc tế về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

- Mọi người thường đề cập nhiều đến ưu điểm của phần mềm nguồn mở (PMNM), nhưng theo ông, nguyên nhân quan trọng nhất thúc đẩy PMNM tại Việt Nam là gì?

- PMNM là phần mềm được phát triển, chia sẻ, hoàn thiện với sự đóng góp của hàng nghìn người, là tài sản trí tuệ của cả cộng đồng trên phạm vi toàn cầu. PMNM cho phép người sử dụng quyền chạy, sao chép, phân phối, nghiên cứu, thay đổi và cải tiến cho phù hợp với nhu cầu mà không cần xin phép hoặc phải trả tiền cho bất cứ cá nhân hoặc tổ chức nào.

PMNM tăng cơ hội lựa chọn nhưng vẫn đảm bảo chi phí thấp. Tính đơn giản như dự án 1 triệu máy tính Thánh Gióng, nếu phải mua thêm từng ấy phần mềm có bản quyền thì tổng số vốn đầu tư theo cách tính của người Việt Nam cũng phải tương đương hàng triệu tấn thóc. Do đó, có thể khẳng định PMNM có vai trò không nhỏ trong quá trình xóa đói giảm nghèo. Cấp bách hơn, Mỹ đã tuyên bố chỉ chấp thuận cho Việt Nam gia nhập tổ chức WTO nếu chấm dứt tình trạng sử dụng phần mềm lậu. Chúng ta đang buộc phải xây dựng những lộ trình cụ thể và đây là cơ hội thuận lợi nhất để PMNM xâm nhập và được triển khai rộng.

- Trong số những tổ chức tham gia dự án mã mở có cả Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Những cơ quan này sẽ đảm bảo sự an toàn thông tin theo cách nào khi mã nguồn mở được công khai và chia sẻ?

- Điều này sẽ phụ thuộc vào quy định và nguyên tắc của từng tổ chức. Theo luật của cộng đồng mã mở, ta chỉ phải công khai mã nguồn nếu sản phẩm được đem ra kinh doanh. Nghĩa là ta chỉ cung cấp những gì ta lấy từ cộng đồng mã mở, còn phần phát triển riêng sẽ vẫn được bảo toàn. Những tổ chức có tính chất nhạy cảm như trên sẽ "đóng" những bộ phận nhất định để bảo mật dữ liệu.

- Trước nhiều trở ngại của việc triển khai mã mở, Việt Nam sẽ cần thực hiện những bước đi ban đầu như thế nào để đảm bảo những dự án trên không "chết yểu"?

- Trước tiên cần đề cập đến việc nhiều người cho rằng mã mở là hoàn toàn miễn phí nên không có cơ hội để kiếm lời, do đó họ không quan tâm đến lĩnh vực này. Tuy nhiên, một số công ty Việt Nam đã triển khai mã mở 3-4 năm nay và vẫn đang vận hành hiệu quả, bởi họ không kinh doanh sản phẩm mà là kinh doanh dịch vụ. Thứ nữa là tình trạng khan hiếm những chuyên gia giỏi, khó tìm được người hỗ trợ mỗi khi có trục trặc, hạn chế về mặt tương thích và thiếu các thiết bị, nguồn tài liệu hỗ trợ. Ví dụ, sách hướng dẫn sử dụng Windows nhan nhản trên thị trường, nhưng liên quan đến PMNM cũng chỉ có khoảng 20 chục đầu sách đáng chú ý.

Để khắc phục tình trạng này, những dự án trên được xây dựng theo phương pháp "vừa đóng vừa mở", tức một số ứng dụng sẽ là mã mở trong khi nhiều chương trình khác vẫn là mã đóng nhằm tận dụng những điểm mạnh của cả hai. Việc triển khai sẽ được thực hiện trên server trước, sau đó mới đến máy để bàn. Quan trọng hơn, do Việt Nam vẫn là một nước nghèo, ngoài sự hỗ trợ của Chính phủ, cần kêu gọi sự đầu tư quốc tế. Hiện nay, một số tập đoàn đã cam kết hợp tác là Intel, Sun (Mỹ), InWent (Đức), METI (Nhật), KIPA (Hàn Quốc) và nhiều tổ chức lớn khác ở châu Á và châu Âu.

- Quan điểm của ông về việc Việt Nam xây dựng một hệ điều hành mã mở riêng?

- Tôi nghĩ là không cần thiết. Mã nguồn mở được phát triển trên cơ sở chia sẻ và phân phối tự do, bởi vậy, trước hết ta nên tận dụng tối đa trí tuệ thế giới, nói cách khác chọn vị trí "cưỡi trên vai gã khổng lồ" (cộng đồng mã mở) để khai thác triệt để những lợi ích mà họ có thể mang lại. Hệ điều hành mã mở hiện nay đã có đầy đủ tất cả những ứng dụng cần thiết tương tự sản phẩm của Microsoft, và tôi cho rằng nhiệm vụ quan trọng là tập trung vào vấn đề Việt hóa giống như Windows hơn là xây dựng một hệ điều hành mới.

- PMNM vừa miễn phí, vừa đủ các tính năng, vậy tại sao nhiều người Việt Nam không nghĩ đến chuyện chuyển sang mã mở?

- Quả thực, nguyên nhân chính ở đây không phải mã đóng hay mã mở ưu việt hơn. Tôi khẳng định PMNM không hề phức tạp hay khó sử dụng. Điều cản trở chính là sự e ngại chuyển sang cái mới của người tiêu dùng. Thay đổi nếp nghĩ, thói quen vốn không phải dễ. Hơn nữa, người sử dụng vẫn cảm thấy không việc gì phải dùng mã mở, khi chỉ cần bỏ ra vài chục nghìn là có thể mua được một phần mềm lậu.

- Nhà trường và hệ thống giáo dục nói chung sẽ có vai trò như thế nào trong việc thay đổi thói quen của người sử dụng?

- Đây là chiến lược lâu dài nhưng tất yếu phải thực hiện. Học sinh - sinh viên được đào tạo chính quy, được trang bị kiến thức vững vàng và sẽ trở thành những người đi tiên phong trong việc sử dụng, triển khai, tuyên truyền mã mở và từng bước xóa bỏ những trở ngại nói trên. Các trường đại học đã xem xét và đưa nội dung này vào chương trình giảng dạy. Ngoài ra còn có nhiều khóa học đáng chú ý của viện IFI, Aptech, dự án đào tào với sự hợp tác của MoET và Sun...

- Việt Nam đã có chính sách về PMNM chưa?

- Chúng ta chưa có chính sách cụ thể nhưng đã thực hiện nhiều hoạt động để thúc đẩy PMNM, như tạo ra một thị trường lớn cho các công ty đầu tư và phát triển. Ngày 2/3/2004, Thủ tướng đã phê duyệt chương trình phát triển PMNM giai đoạn 2004 - 2008 và đây được coi là khung triển khai cơ sở của mã nguồn mở Việt Nam. Cũng cần nhấn mạnh thêm rằng PMNM dù thế nào vẫn nằm trong phần mềm nói chung. Chính sách cơ bản hiện nay chỉ là sử dụng phần mềm có bản quyền và khuyến khích người dùng mua sản phẩm "made in Vietnam".

Phương Thúy thực hiện

(Theo VNExpress)